වසන්තයේ නෑගම් එන අමුත්තා
ශ්රී ලාංකීය ජන සමාජය තුළත්, පරිසර පද්ධතිය තුළත් කොවුලා / කොහා (Asian Koel ) විද්යාත්මක නාමය: Eudynamys scolopacea යනු සුවිශේෂී සලකුණකි. විශේෂයෙන්ම බක් මහේ උදාවත් සමඟ ඇසෙන කොහෝ නාදය අපට සිහිගන්වන්නේ සිංහල හා හින්දු අලුත් අවුරුදු කාලයයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම පක්ෂියාගේ ජෛව විද්යාත්මක හැසිරීම් සහ පාරිසරික වැදගත්කම අවුරුදු සිරිතට පමණක් සීමා නොවේ.
රූප විද්යාව සහ හඳුනාගැනීම
කොවුල් (Cuckoo) පවුලට අයත් කොහා, ලිංගික ද්විරූපතාව (Sexual Dimorphism) මැනවින් ප්රදර්ශනය කරන පක්ෂියෙකි.
පිරිමි පක්ෂියා: දිදුලන තද කළු පැහැති ශරීරයකින් යුක්ත වන අතර, ඇස් රතු පැහැතිය. හොට ලා කොළ පැහැයට හුරු අළු පැහැයක් ගනී.
ගැහැණු පක්ෂියා: දුඹුරු පැහැති ශරීරය පුරා සුදු පැහැති ලප සහ ඉරි සහිත රටාවකින් යුක්ත වේ. මෙය පරිසරය සමඟ සැඟවී සිටීමට (Camouflage) ඇයට මහත් පිටුවහලක් වේ.
අභිජනන විලාසය: පරපෝෂිත කැදලි තැනීම
කොහාගේ වඩාත්ම සුවිශේෂී ලක්ෂණය වන්නේ උන් තමන්ගේම කියා කැදලි නිර්මාණය නොකිරීමයි. මෙය කැදලි පරපෝෂිතභාවය (Brood Parasitism) ලෙස හැඳින්වේ.
සත්කාරක පක්ෂීන්: ශ්රී ලංකාවේදී කොහා ප්රධාන වශයෙන් තම බිත්තර දැමීම සඳහා තෝරා ගන්නේ කපුටන්ගේ (House Crow / Jungle Crow) කූඩුයි.
උපායමාර්ගය: පිරිමි කොහා කපුටන්ව කුපිත කරවා කූඩුවෙන් ඉවතට පන්නා ගන්නා අතර, එම කෙටි කාලය තුළ ගැහැණු කොහා ඉතා වේගයෙන් කපුටු කූඩුවේ බිත්තරයක් දමා පලා යයි.
පැටවුන් ඇති දැඩි කිරීම: කොහා බිත්තරය කපුටු බිත්තරයට වඩා මදක් කුඩා වුවද, කපුටාට එය හඳුනාගත නොහැකි වේ. බිත්තරයෙන් මුලින්ම එළියට එන කොහා පැටවා, කපුටු මව ගෙනෙන ආහාර බුදිමින් ශීඝ්රයෙන් වර්ධනය වේ.
ආහාර රටාව සහ පාරිසරික භූමිකාව
කොහා ප්රධාන වශයෙන් සර්වභක්ෂක පක්ෂියෙකි.
පළතුරු: නුග, බෝ වැනි ශාකවල ගෙඩි වර්ග ආහාරයට ගනිමින් බීජ ව්යාප්තියට විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙයි.
කෘමීන්: දළඹුවන් සහ කුඩා සතුන් ද ආහාරයට ගනී.
සංරක්ෂණය සහ වැදගත්කම
අර්ධ නාගරික පරිසරයේ සිට ඝන වනාන්තර දක්වා විවිධ පරිසර පද්ධතිවල කොහා දැකගත හැකිය. පක්ෂි නිරීක්ෂකයින්ට සහ වනජීවී ඡායාරූප ශිල්පීන්ට කොහා යනු ඉතා උද්යෝගිමත් විෂය පථයකි.
විශේෂයෙන්ම පිරිමි කොහාගේ “කෝ-ඕල්” නාදය සහ ගැහැණු සතාගේ “කික්-කික්” හඬ පක්ෂි චර්යා විද්යාව (Ethology) පිළිබඳ හදාරන්නන්ට වැදගත් වේ.
වර්තමානයේ ශ්රී ලංකාව තුළ කොහා බහුලව දක්නට ලැබුණද, පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථාන විනාශ වීම සහ ආහාර ප්රභවයන් අවම වීම කෙරෙහි අප අවධානය යොමු කළ යුතුය. වනජීවී ලැදි සැමගේ වගකීම වන්නේ මෙම සුන්දර පක්ෂියා සහ උන්ගේ ස්වාභාවික පරිසරය මතු පරපුර උදෙසා ආරක්ෂා කර දීමයි.
